Lanna Lacquerware decoration image

ไม้ไผ่

ไม้ไผ่ ทำหน้าที่เป็นโครงของเครื่องจักสาน ด้วยคุณสมบัติที่มีลักษณะเบาบาง และมีความยืดหยุ่น สามารถประดิษฐ์เป็นภาชนะรูปทรงต่างๆ ได้ และที่นิยมใช้กับงานเครื่องเขินมากที่สุด คือไม้ไผ่เฮียะ

ไผ่เฮียะ (Cephalostachyum virgatum Kurz) ไผ่ประเภทเหง้ากอขนาดเล็กถึงขนาดกลาง สูง 7 - 12 เมตร ลำตรงอัดกันเป็นกอแน่นหรือหลวม ๆ เส้นผ่านศูนย์กลางลำ 3.5 – 8 เซนติเมตร ปล้องยาว 40 - 70 เซนติเมตร เนื้อลำบาง 3 – 5 มิลลิเมตร ลำอ่อนมีขนปกคลุมประปรายและมีนวลสีขาวปกคลุมบาง ๆ เห็นได้ชัดบริเวณใต้ข้อ ลำแก่สีเขียวเข้ม แตกกิ่งจากประมาณกึ่งกลางลำขึ้นไป แต่ละข้อมีกิ่งจำนวนมาก แต่ละกิ่งเรียวเล็กและมีขนาดไล่เลี่ยกัน ใบรูปใบหอก รูปขอบขนาน หรือรูปแถบ กว้าง 2 – 4 เซนติเมตร ยาว 10 – 30 เซนติเมตร

งานเครื่องเขินใช้ไม้ไผ่และไม้สักเป็นโครงมากกว่าไม้ชนิดอื่น ๆ สำหรับไม้ไผ่นั้นอาจจะมากกว่าโดยเฉพาะอย่างยิ่งไม้ไผ่ “เฮียะ” ทั้งนี้เพราะ ไผ่เฮียะ เป็นไม้ไผ่ที่ดี เหมาะสมกับงานโครงเครื่องเขินมากไม้ชนิดอื่น ไผ่เฮียะ เป็นไม้ที่มีมากในป่าชื้นดิบทางภาคเหนือของประเทศไทย มีลักษณะลำต้นเรียวตรงขนาดลำต้นไม่ใหญ่นัก เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 4-6 เซนติเมตร และปล้องยาว 40-60 เซนติเมตร จัดเป็นไม้ที่มีลำปล้องยาวที่สุด มีเนื้อบางและเบา สามารถสร้างสานโครงที่ต้องการความบางเป็นพิเศษด้วยวิธีการจักสานและขดขึ้นรูปทรงต่าง ๆ ได้โดยความแข็งแรงไม่เสียไปให้รูปทรงที่ดี แม้จะทำเป็นภาชนะขนาดใหญ่ น้ำหนักก็ยังเบาอยู่ เมื่อเคลือบทาด้วยยางรักแล้วก็จะมีความแข็งแรงทนทานเช่นเดียวกับไม้ชนิดอื่น ๆ อย่างไรก็ตามการใช้ไม้ไผ่ “เฮียะ” ทำโครงเครื่องเขินก็ยังมีข้อเสียที่มอดชอบไชกินเนื้อไม้ ดังนั้น การป้องกันอันตรายจากมอด จึงควรคัดเลือกไม้ที่มีอยู่ 2-3 ปี ไม้ควรเลือกไม้ที่มีอายุน้อยกว่า เพราะมอดจะชอบกินมาก สำหรับไม้ที่แก่กว่า 3 ปี ก็ไม่ควรนำมาทำ เพราะเนื้อไม้จะค่อนข้างแข็ง เปราะและหักได้ง่าย เมื่อนำมาขดขึ้นรูป นอกจากการเลือกไม้ได้ขนาดอายุ 2-3 ปี แล้วควรจะป้องกันเหตุจากมอด แมลงกัดกิน โดยการต้มน้ำที่อุณหภูมิ 60-70 oC หรือต้มน้ำกับกำมะถันประมาณ 30 นาที ก่อนนำไปจักสานหรือขด น้ำยากำมะถันจะช่วยรักษาและป้องกันเนื้อไม้ให้คงทน ปราศจากมอดและแมลงกัดกิน

ไม้ไผ่ 1

ไม้ไผ่ 2