วิสัยทัศน์สำนักหอสมุด : เป็นศูนย์การเรียนรู้ (Learning Center) ระดับแนวหน้า ที่สนับสนุนการเป็นมหาวิทยาลัยแห่งความเป็นเลิศ (University of Excellence) Vision: Chiang Mai University Library is a leading learning center in support of the University of Excellence
 
สาระน่ารู้จากศูนย์สนเทศภาคเหนือ


เพลงปราสาทไหว ใช้ในงาน มงคล หรือ อวมงคล

เพลงปราสาทไหว  

          เพลงปราสาทไหว เป็นเพลงพื้นบ้านเก่าแก่ของล้านนา ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง มีชื่อเรียกแตกต่างกันไปบ้างในบางท้องถิ่น เช่น เพลงแห่ เพลงแหย่ง เพลงลาก เป็นต้น ซึ่งปัจจุบันมีการวิพากษ์วิจารณ์เกี่ยวกับการใช้เพลงปราสาทไหว ว่าควรใช้ในงาน "มงคล" หรือ "อวมงคล" มีผู้ให้ความคิดเห็นเกี่ยวกับเพลงปราสาทไหวแตกต่างกันไป และได้มีผู้กระทู้เพื่อแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวบนเว็บไซต์ล้านนาเวิล์ดดอทคอม และคุณบุญศรี รัตนัง บุคลากรดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมล้านนา ได้ให้สัมภาษณ์เกี่ยวกับเพลงปราสาทไหวแก่ศูนย์สนเทศภาคเหนือ ดังนี้

กระทู้จาก เว็บไซต์ lannaworld.com

หัวข้อ "ความเป็นมาของ เพลง ประสาทไหว จากสมัยโบราณจนถึงปัจจุบัน ที่แท้ใช้เล่นในงานศพ

หรือว่างานต้อนรับแขกบ้านแขกเมืองกันแน่"

         จากยุคสมัยโบราณอดีตกาลล้านนา จนถึงยุคปัจจุบัน ดนตรีพื้นเมืองล้านนายังเป็นสิ่งที่แสดงถึงเอกลักษณ์ความเป็นล้านนามาโดยตลอด ซึ่งสิ่งเหล่านี้ได้ถึงสร้างสรรคสืบทอดมาจากบรรพบุรุษทั้งสิ้น ความไพเราะของจังหวะ ถ่วงทำนองของเพลงที่ถูกจัดแต่งได้อย่างสวยงาม อ่อนหวาน น่าฟังอันเป็นเอกลักษณ์ของคนล้านนา เป็นเสน่ห์มนต์ขลังที่ภาคไหนๆ ของประเทศไทยไม่อาจเทียบได้ นอกจากนี้ ถ่วงทำนองที่มีความไพเราะอ่อนหวาน ยังทำให้เห็นซึ่งความเป็นอยู่ของคนล้านนาในสมัยโบราณ ที่มีแต่ความสุข ความสามัคคี และการเป็นอยู่ที่มีการเพิ่งอาศัยซึ่งกันและกันของ คนล้านนาเพลงแต่เพลงที่ถูกจัดแต่งเป็นอย่างดีของคนล้านนา ไม่ถึงลักษณะของการณ์ต่างๆ เช่น งานรื่นเริง งานต้อนรับแขกบ้านแขกเมือง งานศพ หรือ แต่งเพื่อความสนุกเพลิดเพลินของหนุ่มๆที่นำไปประกอบการซอจีบสาว และอื่นๆอีกมาย ล้วนแต่เป็นทำนองช้าเป็นส่วนใหญ่ ทำให้คนในปัจจุบันหลายๆคนไม่รู้ว่าเพลงไหนใช้กับงานรื่นเริง เพลงไหนใช้กับงานศพ เพราะว่าคนในสมัยนี้มักจะไม่รู้จักที่มาของเพลงแต่ละเพลงซักเท่าไหร่ ดังจะยกตัวอย่างเพลง ปราสาทไหว (ชื่อเรียกในปัจจุบัน) ด้วยถ่วงทำนองที่ช้า ไพเราะ อ่อนหวาน แสดงถึงเอกลักษณ์เพลง ล้านนา ซึ่งเกิดข้อพิพาทที่ว่า เพลงนี้ เป็นเพลงที่ใช้กับงานอะไรกันแน่ บ้างก็ว่านำไปใช่กับงานศพ บ้างก็ว่านำไปใช้กับงานรื่นเริง ซึ่งส่วนมากมักจะคิดที่นำไปใช้กับงานศพ เพราะ ถ่วงทำนองมีความช้า ซึ่งก็สรุปได้ยาก แต่หากใครได้ศึกษาจากผู้เฒ่า ผู้แก่ที่ท่านมีความรู้ด้านดนตรี และเพลงล้านนานั้น จะทราบได้ว่า เดิมทีนั้นแต่ก่อนนั้น ไม่ได้เรียกว่าเพลงปราสาทไหวหรอก แต่จะเรียกเพลงนี้ ว่า เพลง ลากแหย่ง แหย่งปิ้น เพลงแห่ และอีกหลายชื่อ ซึ่งแล้วแต่แต่ละพื้นที่ ภาษาที่พูดของคนล้านนา ลากแหย่ง หรือปราสาทไหว นั้นเดิมทีไม่ทราบแน่ชัดว่ามีต้นกำเนิดจากที่ไหนกันแน่ บ้างก็ว่าลำปาง บ้างก็ว่าที่เชียงใหม่ (หากใครรู้ช่วยขยายความให้ด้วยน่ะครับ) แต่ที่แน่ชัดก็คือเพลงนี้ ได้บรรจุเป็นเพลงในพระราชวังล้านนา เพื่อไว้เอาใช้เล่นต้อนรับแขกบ้านแขกเมือง ลักษณะที่เป็นทำนองรื่นเริง ใช้ปี่แนเป็นตัวขับขาน ใช้กลองมองเซิ้ง และฆ้อง คู่5 และ คู่8 เป็นตัวควบคุมจังหวะ จัดเป็นขบวนนำหน้า แหย่ง (อาจมีคนสงสัยว่าทำไมถึงไม่ใช้วงปี่พาทย์ ก็เนื่องด้วยเหตูที่ว่าสมัยนั้นยังไม่มีวงนี้บรรจุในราชวัง แต่หลังๆมาก็ใช้วงปี่พาทย์เป็นตัวขับขานทำนองแทน) ที่นี้เราก็จะมาทราบว่าทำไมถึงเรียกเพลงนี้ว่า ปราสาทไหว คำว่า ปราสาท ก็มาจากคำว่าคำว่าแหย่ง ที่แขกบ้านแขกเมืองนั่งมานั้นแหล่ะครับ และคำว่า ไหว มาจาก การเดินของขบวนนำหน้าแห่ล่ะครับ อาจสงสัยว่ามันเกี่ยวอะไรกับการเดิน คือว่า เพลงนี้นอกจากจะมีความไพเราะเริงรื่นแล้ว การเดินก็เดินธรรมดาเหมือนเดินพาเรด แต่ตัวที่เป็นความสุดยอดของเพลงอยู่ที่ทำนองก่อนที่จะจบเพลง ปี่แนจะกำหนดจังหวะลูกไม้ของเพลง ทุกคนในขบวนก็จะรู้กันว่าจะต้องทำอย่างไร หากใครเคยเห็นการเดินของวงโยทวาทิต จะสังเกตุได้ว่าจะมีการแปรขบวน ในสมัยโบราณก็เช่นทุกก็คงจะนึกออกน่ะครับว่ามันย่อมก็เป็นลักษณะเดียวกัน ซึ่งคนในสมัยนั้น เค้าจะเรียกการเดินแบบนี้ ว่า พริ้วไหว นี้เป็นเพียงส่วนย่อส่วนหนึ่งของเพลงนี้ ถ้าจะให้พูดกันจริงล่ะก็คงจะต้องต้องสภา มาพูดกันเลยดีกว่า เอาเป็นว่านี้ก็คือความรู้เล็กๆน้อย ให้กับคนที่มีความเชื่อผิดเกี่ยวกับเเพลงนี้ โดยเฉพาะที่ว่าเพลงนี้ใช้ในงานศพ ซึ่งมันไม่ใช้ เพลงนี้ปัจจุบันเขาจะใช้กับงานเริงรื่นต่างๆ เช่น งานวัด ปอยหลวง เป็นต้น หากข้อมูลไหนผิดพลาดประการใด ผู้ในฐานะเป็นตัวแทนของกลุ่มก็ขออภัย และขอคำชี้แนะจากผู้รู้หลายๆท่านด้วย

ตั้งกระทู้โดย : ละอ่อนลำปาง (กลุ่มผู้สืบทอดดนตรีล้านนา) noppagon@hunsa.com , 2547-04-28 / 12:33:29

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

เพลงผ๋าสาทไหวที่ลำปางมีสองอย่าง คือผ๋าสาทไหว ละก่า ผ๋าสาทไหวลำปาง ทำนองก่าคล้ายๆกั๋นนะ เนื่องจากเพลงนี้เป๋นเพลงแห่ ส่วนมากจะใจ้แห่ส่งศพ พ่องก่าฮ้องว่าเพลงส่ง หรือก๋องส่ง ถ้าเปิ้นตี๋ตอนฟ้อนผีมดต๋อนที่เลิกผีหมดแล้วเปิ้นก่าจะตี๋เพลงนี้ส่งผี เปิ้นก่าจะว่าตี๋ก๋องส่ง.....กำว่าปาสาทไหวนี้ก่าเกยถามเฒ่าถามแก่มาเปิ้นว่า เพลงนี้ส่วนมากจะเอาตี๋กำส่งศพไปป่าเห่ว ศพคนตะก่อนเปิ้นจะเอาใส่ล้อลากศพไปใส่ผ๋าสาท แล้วก่าคนก่าลากไป ตี๋ก๋องส่งตวย กำนี้ตอนลากล้อผ๋าสาดไปตวยตางผ๋าสาดก่าจะไหว จะเพียนยึ่งยั่งยึ่งยั่งตวยตางไป เปิ้นก่าว่าเลยเป๋นที่มาของจื่อเพลงผาสาดไหวอี้หน่ะ...มันท่าจะมีตี่มาตี่ไปแห๋มหลายอย่างอยุ่ก่าเอามาเปาะมาฮอมกั๋นน้อคับ

เพิ่มความคิดเห็นโดย : ต๋าเหิน คนเวียงละกอน 2547-04-28 / 09:41:28

 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 ถูกต้องหละเจ้า ป้อครูดนตรีท่านเล่าหื้อฟังว่า สมัยก่อน เพลงปราสาทไหว เปิ้นไจ๊บรรเลงต้อนฮับแขกบ้านแขกเมืองและเป๋นเพลงมงคล เวลามีงานมงคลอะหยังเปิ้นก่อมักจะขึ้นต้นด้วยเพลงนี้เสมอ ถือว่าเป๋นเพลงตี้เล่นเพื่อเอาฤกษิ์เอาจัย แต่บะเดี่ยวนี่ บะฮู้ว่าไปจะไดมาจะได คนถึงเข้าใจ๋ว่า เป๋นเพลงแห่ศพไปเหีย ซึ่งแก้ความเข้าใจ๋ได้ยากขนาดเลยเจ้า เพลงนี้ หมู่เฮานักดนตรีเวลาเล่นแล้วฮู้สึกอ่อนไหว เพราะทำนองพริ้ว คนแต่งเปิ้นจ้างแต่งขนาดหนะเจ้า ข้อมูลของหละอ่อนลำปางแน่นขนาดเลยเจ้า ยินดีจ้าดนักเจ้า

เพิ่มความคิดเห็นโดย : เจ๋วะรัฐถะ 2547-04-28 / 01:05:2

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

เป็นสุดยอดเพลงหนึ่ง ครั้งแรกได้ฟังที่ห้องอาหารในโรงแรมเชียงอินทร์ เกือบ 20 ปีมาแล้ว จากนั้นก็ไม่เคยลืมเพลงนี้ มาจนเมื่อ 2 ปีที่แล้วได้ไปจัดงานปีใหม่แถวสันทราย เลยให้คนรู้จักช่วยจ้างดนตรีพื้นเมืองมาเล่นในงาน เพลงนี้ถ้าฟังอย่างตั้งใจ จะได้ยินดนตรีแต่ละชิ้นเล่นตามโน๊ตของตัวเอง ประสานเสียงกันอย่างเหมาะเจาะ เพราะมาก ตอนที่ขอให้วงเขาเล่น ก็มีคนมาถามว่าไม่ถือเหรอเพราะเขาเล่นเพลงนี้ในงานศพ ผมบอกว่าผมไม่ถือ เพลงนี้เพราะมาก ทำนองอ่อนหวานมากๆ จนยอดภูเขาโยกไหวตามเพลง แล้วคนที่ถามก็หันไปถามนักดนตรีว่า เขาขอจะเล่นใหม ถือหรือปล่าว นักดนตรีตอบว่าไม่ถือ คืนนั้นขอฟัง 3 รอบ ตอนนี้ซื้อ cd มาฟังแล้ว แต่ถ้ามีโอกาส อยากฟังเล่นสด เพราะได้อารมณ์ ใครที่แต่งเพลงนี้ ผมถือเป็นอัจฉริยะไม่น้อยหน้าคีตกวีของฝรั่ง

เพิ่มความคิดเห็นโดย : วิรัช 2547-05-03 / 12:45:04

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 บทสัมภาษณ์จากคุณบุญศรี รัตนัง ผู้รู้ด้านศิลปวัฒนธรรมล้านนา

บุคลากรดีเด่นทางวัฒนธรรมประจำปี 2533 และศิลปินเพลงลูกทุ่งคำเมืองที่มีชื่อเสียง

บุญศรี รัตนัง (2550) ได้กล่าวถึงเพลงนี้ว่า เดิมชื่อ เพลงราชเจ้าหลวง เป็นเพลงที่ใช้ในการบรรเลงในงานมงคล ใช้บรรเลงในคุ้มหลวง เป็นเพลงที่มีความไพเราะมาก จนเสนาอำมาตย์ในคุ้มหลวงพากันขึ้นไปฟังบนปราสาทของกษัตริย์จนทำให้ปราสาท (หอคำ) สั่นไหว จึงเรียกเพลงนี้กันว่าเพลงปราสาทไหว ปัจจุบันมีความเข้าใจผิดเพี้ยนไปในการนำเพลงไปบรรเลง โดยเข้าใจว่า คำว่า ปราสาท หมายถึงปราสาทที่ใช้ในการครอบโรงศพ ที่ใช้ในพิธีศพของชาวล้านนา จึงนิยมนำเพลงนี้ไปบรรเลงในงานศพ

รายการอ้างอิง บุญศรี รัตนัง. บุคลากรดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม. 2550. สัมภาษณ์. 21 กุมภาพันธ์.

 
   
   
 
       
       
       
จำนวนผู้เยี่ยมชม
นับตั้งแต่วันที่ 20 มีนาคม 2550
1236198 คน
ปรับปรุงข้อมูลล่าสุดวันที่ ๒๙ เมษายน ๒๕๕๗
 


สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์
เว็บไซต์ศูนย์สนเทศภาคเหนือ โดย งานศูนย์สนเทศภาคเหนือ สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อนุญาตให้ใช้ได้ตาม สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลงต้นฉบับ

ศูนย์สนเทศภาคเหนือ สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
239 ถนนห้วยแก้ว ตำบลสุเทพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ 50200
โทร.0-5394-4514, 0-5394-4517 :: email: ntic@lib.cmu.ac.th

Copyright 2007, Chiang Mai University Library. All rights reserved
:: best view at 1024 x 768 pixels ::