พระราชประวัติ >ในฐานะพระราชชนนี
 

โรงพยาบาลสมเด็จพระบรมราชเทวี
ณ ศรีราชา

         สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าทรงอภิบาลพระราชโอรสธิดาให้อยู่ในขนบแห่งราชวงศ์ ในขณะเดียวกันก็ใฝ่ศึกษาเรียนรู้  ดำรงมั่นในคุณธรรม  จริยธรรม  ความเมตตาต่อเพื่อนมนุษย์  และการทำงานเพื่อส่วนรวม
 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลเดช ทรงเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาการแพทย์ การสาธารณสุขของไทย
สู่คุณภาพมาตรฐาน  จึงได้รับ การถวายพระสมัญญาว่า พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันและสาธารณสุขของไทย
นอกจากนั้น ได้ทรงพัฒนาการอุดมศึกษาของไทย ในระยะแรกของการก่อตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งเป็น
มหาวิทยาลัยแห่งแรกของไทย ยังจัดการเรียนการสอน ในระดับประกาศนียบัตร  สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลเดชทรงมีบทบาทสำคัญยิ่ง ในการพัฒนาแพทยศาสตร์ เข้าสู่ระดับปริญญาตรีเป็นสาขาวิชาแรก  และทรงสร้างความแข็งแกร่งให้กับสาขาวิชาวิทยาศาสตร์ยังผลต่อเนื่องอันกว้างไกลสืบมา และเป็นเรื่องสำคัญยิ่งในประวัติศาสตร์การศึกษาของไทย
          ส่วน สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ  เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ ทรงสนพระทัยเรื่องการศึกษาของสตรี เป็น พระวิสัยทัศน์ที่ก้าวหน้าในสังคมไทยช่วงนั้น ทรงสนับสนุนทั้งด้านทุนการศึกษา และการมีโรงเรียนสำหรับสตรี  โรงเรียนแห่งหนึ่งที่ได้รับพระอุปถัมภ์
ในการก่อตั้ง ปัจจุบันได้พัฒนามาเป็น มหาวิทยาลัย ราชภัฏวไลยอลงกรณ์  ด้วยพระอุปถัมภ์และพระกรุณาธิคุณ ปวงเยาวชนหญิงที่มีโอกาสได้รับการศึกษาตามพื้นฐานศักยภาพแห่งตน ต่างก็เป็นเฟืองจักรหนึ่งที่ร่วมพัฒนาสังคมไทยไปสู่ความก้าวหน้า
อนึ่ง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี เป็นผู้อภิบาลพระเจ้าลูกเธอ ๓ องค์ และพระเจ้าลูกยาเธอ ๑ องค์ ที่กำพร้า พระมารดาตั้งแต่ทรงพระเยาว์ สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนาฯ ทรงอภิบาล พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ ตั้งแต่ พระชนมายุเพียง ๑๒ วัน ในเวลาต่อมา พระเจ้าลูกยาเธอองค์นี้ ทรงมีบทบาทร่วมพัฒนาสังคมไทยไปสู่ความทันสมัย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ด้านการอุดมศึกษา และ
การสาธารณสุข