ชาดก (Allegory) เป็นเรื่องที่กล่าวถึงสิ่งที่เกิดมาแล้ว คัมภีร์ชาดก มีมาในพระไตรปิฎก ส่วนพระสูตร หรือพระสุตตันตปิฎก เป็นส่วนหนึ่งในเก้าส่วนที่เรียกว่า นวังคสัตถศาสตร์ คือ คำสอนของพระพุทธเจ้ามีองค์เก้า และเป็นคัมภีร์ ๑ ใน ๑๕ คัมภีร์ ขุทกนิกาย พระสุตตันตปิฎก เรียกกันว่า ชาดกปกรณ์ บ้าง นิบาตชาดก บ้าง มีจำนวนนิทานชาดกถึง ๕๕๐ เรื่อง แบ่งเป็นนิบาตได้ ๒๑ คัมภีร์ รวมคัมภีร์ทศชาติด้วยเป็น ๒๒ คัมภีร์ ท่านจัดนิทานที่มีคาถาเดียวไปจนถึง ๘๐ คาถา รวมไว้เป็นเป็นหมวดเรียกตามจำนวนของคาถา พวกที่มีคาถาเดียว เรียกว่า เอกนิบาต ที่มีสองคาถาเรียกว่า ทุกนิบาต ที่มีสามคาถาเรียกว่า ติกนิบาต ตามลำดับไปจนถึงเตรสนิบาต คือมี ๑๓ คาถา แล้วหยุดลง ต่อจากนี้เป็นหมวดเบ็ดเตล็ด เรียกว่า ปกิณกนิบาต แล้วไปตั้งเอาใหม่อีก ตั้งแต่วิสตินิบาต เป็นลำดับไปจนถึงอสีตินิบาต ต่อจากนั้นก็เป็นมหานิบาต คือ เรื่องทศชาติ

 

>> รายชื่อเอกสารหายากอิเล็กทรอนิกส์ประเภทชาดก

 

พงศาวดาร (Antecedents) รวบรวมหนังสือหายากที่เกี่ยวกับเรื่องราวของเหตุการณ์ของประเทศชาติหรือพระมหากษัตริย์ผู้เป็นประมุขของประเทศ คำนี้เป็นคำเก่า ใช้สืบต่อมาช้านานบรรดาหนังสือพงศาวดารหลายฉบับ มีพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา พระราชพงศาวดารกรุงเก่าฉบับหลางประเสริฐ พงศาวดารฉบับกรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส พงศาวดารฉบับพันจันทนุมาส พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๕ ของสมเด็จ ฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๑, ๒, ๓ และ ๔ ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ พงศาวดารโยนก และประชุมพงศาวดารภาคต่างๆ เป็นต้น ต่อมาระหว่างปี พ.ศ.๒๔๖๙ - ๒๔๗๕ พระเจ้าวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าธานีนิวัติ ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงธรรมการ

 

>> รายชื่อเอกสารหายากอิเล็กทรอนิกส์ประเภทพงศวดาร

 

หนังสืออนุสรณ์งานศพ (Memorial funeral book) เกิดขึ้นในเมืองไทยครั้งแรก เมื่อสมัยรัชกาลที่ 5 ครั้งนั้นจัดพิมพ์เป็นที่ระลึกในงานพระราชทานเพลิงศพพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ (พระนางเรือร่ม) โดยมีกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเรียบเรียง และต่อมาก็ยึดถือเป็นธรรมเนียมปฏิบัติมาจนทุกวันนี้ สมัยก่อนมีเพียงศพเจ้านายชั้นสูงเท่านั้นที่นิยมพิมพ์หนังสือเป็นอนุสรณ์งาน ศพ ปัจจุบันระดับชาวบ้านก็ทำตามอย่างด้วยเหมือนกัน

 

>> รายชื่อเอกสารหายากอิเล็กทรอนิกส์ประเภทหนังสืออนุสรณ์งานศพ

 

จดหมายเหตุ (Archives) ตามหลักวิชาการสากลของการดำเนินงานจดหมายเหตุมีความหมายคือ เอกสารฉบับ (Original) ซึ้งสิ้นกระแสการปฏิบัติงานของส่วนราชการหรือ สถาบันเอกชนที่ผ่านการวินิจฉัย ว่ามีคุณค่าสมควรเก็บรักษาไว้ตลอดไปเอกสารสำคัญนี้ เรียกว่า  เอกสารจดหมายเหตุ (Archives Materials) (กรมศิลปากร, 2542) อีกนัยหนึ่ง จดหมายเหตุ คือ เอกสารที่ส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจหรือเอกชนผลิตขึ้นเพื่อใช้เป็นหลักฐานและเครื่องมือในการปฏิบัติ งานและยังหมายรวมถึงหนังสือบอกข่าวคราวที่เป็นไปรายงานหรือบันทึกเหตุการณ์ ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น (พจนานุกรมราชบัณฑิตยสถาน, 2542)

 

>> รายชื่อเอกสารหายากอิเล็กทรอนิกส์ประเภทจดหมายเหตุ

 

ลัทธิธรรมเนียม (Ideological tradition) รวบรวมหนังสือเกี่ยวกับลัทธิธรรมเนียม ประเพณีเกี่ยวกับเรื่องธรรมดาสามัญ ไม่มีผิดมีถูก เหมือนจารีตประเพณี ไม่มีระเบียบแบบแผน เหมือนขนบธรรมเนียมประเพณีต่าง ๆ

 

>> รายชื่อเอกสารหายากอิเล็กทรอนิกส์ประเภทลัทธินิยม